Sommige name is meer as net name. ’n Hele wêreldbeskouing kan in een woord saamgevat wees. Bilaal is so ’n naam. Die lewe van Bilaal ibn Rabah al-Habashi (mag Allah tevrede met hom wees) is een van die merkwaardigste verhale in die geskiedenis van Islam. Alles is van hom weggeneem, maar deur die krag van geloof het hy hoogtes bereik wat buite die bereik van konings en edelmanne gebly het.
Van die sand van Abessinië tot die strate van Makkah
Bilaal is in Abessinië, die hedendaagse Ethiopië, gebore. Sy moeder was Hamamah, wat as slaaf na Arabië gebring is. Hy het in slawerny grootgeword en het aan Umayyah ibn Khalaf behoort, een van die magtigste en vyandigste teenstanders van die vroeë Islam. Volgens elke wêreldse maatstaf het Bilaal geen aansien, afkoms of mag gehad nie.
Toe het die oproep van Islam hom bereik.
Toe Bilaal die boodskap van die Profeet Muhammad ﷺ aanvaar het, het hy geweet wat die gevolge sou wees. Sy aanvaarding van Islam was ’n verklaring teen die stelsel wat hom verslaaf het. Dit het bevestig dat geen mens werklik die siel van ’n ander kan besit nie.
Aḥad… Aḥad: Die woord wat nie stilgemaak kon word nie
Die straf wat gevolg het, was wreed. Umayyah ibn Khalaf het Bilaal in die versengende hitte van die Makkanse woestyn ingesleep, sy klere uitgetrek, hom op die brandende sand neergelê en swaar klippe op sy bors geplaas. Hy het geëis dat Bilaal sy geloof verloën en na afgodediens terugkeer. Bilaal se antwoord het nie verander nie. Onder die gewig van die klippe het hy een woord uitgeasem:
"Aḥad… Aḥad…", "Een… Een…"
Hy het op die mees letterlike wyse van Allah se Eenheid getuig, met sy liggaam, sy asem en sy bloed. Die Profeet ﷺ sou later oor sulke standvastigheid sê:
"The best fighting (jihad) in the path of Allah is (to speak) a word of justice to an oppressive ruler."
(Sunan Abi Dawud 4344, Book 39, Hadith 54)
Bilaal het dié woord nie voor ’n heerser uitgespreek nie, maar onder die klip van ’n onderdrukker. Hy het aangehou om dit te sê.
Abu Bakr al-Siddiq (mag Allah tevrede met hom wees) het Bilaal se vryheid gekoop. Hy het veel meer as Bilaal se prys betaal om hom uitsluitlik ter wille van Allah te bevry. Jare later het 'Umar ibn al-Khattab (mag Allah tevrede met hom wees), wat toe die staatshoof was, oor hulle twee gesê:
`Umar used to say, "Abu Bakr is our chief, and he manumitted our chief," meaning Bilal.
(Sahih al-Bukhari 3754, Book 62, Hadith 99)
Islam se eerste stem: Die oproep tot Salah
Ná die migrasie na Madinah en die vestiging van die eerste Moesliem-gemeenskap moes daar besluit word hoe die mense tot Salah geroep sou word. Verskeie voorstelle is bespreek. Die Profeet ﷺ het Bilaal, ’n bevryde slaaf uit Afrika, as Islam se eerste muezzin aangestel. Sy stem sou deur die geskiedenis weerklink.
Bilaal het na die hoogste beskikbare plek geklim en sy stem vir die eerste keer oor Madinah laat klink:
"Allāhu Akbar, Allāhu Akbar. Allah is die Grootste, Allah is die Grootste…"
In ’n samelewing wat deur stamhiërargie en rasseonderskeid bepaal is, het hierdie keuse ’n duidelike boodskap gedra. ’n Man uit Afrika wat vir sy geloof gemartel is, het die gemeenskap na sy Heer geroep. Die betekenis kon nie duideliker wees nie. Allah bevestig hierdie beginsel in Sy Boek:
O mensdom! Ons het julle waarlik uit ’n man en vrou geskape, en Ons het julle tot families en volkstamme gemaak, sodat julle mekaar mag ken. Sekerlik, die eerwaardigste onder julle by Allah is dié wat godvresend is. Voorwaar, Allah is Alleswetend, Allerbewus.
(Surah Al-Hujurat, 49:13)
In Islam word ’n mens gemeet aan sy verhouding met Allah, nie aan afkoms, velkleur of sosiale posisie nie.
Die geluid van sandale in die Paradys
Een van die aangrypendste oomblikke in Bilaal se lewe het een oggend ná die Fajr-gebed plaasgevind. Die Profeet ﷺ het vir hom gesê:
"Tell me of the best deed you did after embracing Islam, for I heard your footsteps in front of me in Paradise."
(Sahih al-Bukhari 1149, Book 19, Hadith 30)
Bilaal het met die nederigheid van iemand wat sy Heer waarlik ken, geantwoord dat hy die meeste hoop geplaas het in ’n eenvoudige daad. Wanneer hy wudu gemaak het, op enige uur van die dag of nag, het hy daarna twee rak'ahs Salah verrig. Dit was ’n eenvoudige en volgehoue daad van aanbidding, sonder vertoon.
Dit is die Sunnah van Bilaal: twee rak'ahs ná elke wudu, deur sy lewe volgehou. Hierdie daad het gemaak dat die Profeet ﷺ Bilaal se voetstappe voor hom in die Paradys gehoor het.
Bo-op die Ka'bah
Op die dag van die verowering van Makkah, dieselfde stad waar Bilaal oor brandende sand gesleep is, het die Profeet ﷺ hom opdrag gegee om op die dak van die Ka'bah te klim en die adhan te roep. Hy het op die hoogste punt van die heiligste Huis op aarde gestaan en Allah aangeroep uit die stad wat hom probeer vernietig het.
Die betekenis van die oomblik was duidelik. Die man wat onder swaar klippe verpletter is, het nou bo hulle gestaan. Die stem wat hulle wou stilmaak, het deur die hele vallei van Makkah weerklink. Die Qur'an het dit reeds beloof:
Voorwaar, Ons help Ons boodskappers en die gelowiges in hierdie lewe, en so sal Ons ook doen op die Dag wanneer die getuies ingeroep sal word:
(Surah Ghafir, 40:51)
’n Erfenis wat aan Afrika behoort
Bilaal ibn Rabah bly ’n getuienis van die Islamitiese beginsel dat geloof ’n mens verhef. Hy het uit Afrika gekom, is verslaaf en is gemartel. Deur Allah se genade en die opregtheid van sy hart het hy een van die mees geliefde metgeselle van die Profeet ﷺ geword, met ’n bevestigde plek in die Paradys.
Sy verhaal behoort in die besonder aan die Moesliem-gemeenskappe van Afrika en aan almal wat gemarginaliseer, onderdruk of vertel is dat hul stem nie saak maak nie. Dit sê duidelik vir hulle: Aḥad. Daar is Een wat jou sien, en Hy oordeel nie volgens die maatstawwe van die wêreld nie.
Mag Allah tevrede wees met Bilaal ibn Rabah, en mag sy nalatenskap elke geslag gelowiges in Afrika en regoor die wêreld bly inspireer.